Uzun yıllar Bolu'da gazetecilik yapan Hamza Canbaş, 21 Ocak 2025'te yaşanan Kartalkaya faciasını kaleme aldığı “Beş Yıldızlı Krematoryum Kartalkaya” adlı kitabıyla okurlarının karşısına çıktı. Belgesel-roman niteliğindeki eserinde yangını yalnızca yaşanan olaylar üzerinden değil, mağdurların, tanıkların, görevlilerin ve doğadaki diğer canlıların penceresinden de ele alan Canbaş, facianın unutulmaması gerektiğini vurguladı.
Kitabında yangın gecesinde yaşananlardan mahkeme salonlarına, tanıkların ve sanıkların ifadelerinden mağdurların acılarına kadar pek çok konuya yer veren Canbaş, eserini yazarken duygudaşlık kurduğunu ve özellikle bazı bölümlerde büyük zorluk yaşadığını anlattı.
Kartalkaya faciasının nedenleri, ülkedeki denetim anlayışı, toplumsal hafıza, adalet arayışı ve benzer faciaların önlenmesi üzerine değerlendirmelerde bulunan Hamza Canbaş, kitabının ortaya çıkış hikâyesini ve düşüncelerini anlattı.
RÖPORTAJ
C. GÜNGÖR: Hamza Bey, niye böyle bir kitap yazma gereği hissettiniz?
H. CANBAŞ: Çok büyük bir facia yaşadık. Belki de dünyada çok az böyle facia olmuştur. Tarihe bir not düşülsün, unutulmasın istedim. Çünkü her facia unutulduğunda bir sonraki facianın provası oluyor. Bizden sonraki kuşaklar, unutmanın cezasını hangi bedelle ödediğimizi bilsinler istedim.
C. GÜNGÖR: Ülkemizde sık sık böyle facialar oluyor. Sizce bunun bir nedeni var mı?
H. CANBAŞ: Öncelikle şunu söyleyebilirim ki bizim ülkemizde bürokrasi ahbap-çavuş ilişkisiyle yürüyor. Yönetmelikler, genelgeler, bilumum yasalar rahatlıkla deliniyor. Para kazanma hırsı her zaman ön plana çıkıyor. Denetimler “-miş gibi” yapılıyor. Yönetmeliklere göre çok önemli görülen eksiklikler maalesef çeşitli nedenlerle görmezden geliniyor.
Ayrıca yaşadığımız her felaketi unutup sıradanlaştırıyoruz. Sonrasında felaketler sadece o felakete maruz kalanların canını acıtıyor. Diğerleri, “Bana bir şey olmadı çok şükür” deyip kenara çekiliyor. Bizim ülkemizin bu felaketlere karşı kolektif bir hafızası yok. Biz olaylar karşısında kısa bir sarsıntı yaşıyoruz, sonrasında yine sessizliğe gömülüyoruz. Sadece acıyı hisseden insanlar mücadelesini veriyor.
C. GÜNGÖR: Kitabın ismi “Beş Yıldızlı Krematoryum Kartalkaya”. Bu ismi koymanın bir nedeni var mı?
H. CANBAŞ: Liberal faşizm bütün dünyayı etkisi altına aldı. Daha çok para kazanma hırsı, daha çok para harcama hırsı insanların ruhunu öldürdü. Liberal ekonomide “beş yıldız” lüksün, şatafatın karşılığı. Marka bağımlılığı demek. Ve insanlar akın akın beş yıldızlı otellere gidiyor.
Nazi Almanyası'nı hatırlayın. Naziler, planlı programlı bir şekilde Yahudileri bir gece ansızın evlerinden alıp trenlerle bilinmeyen kamplara götürdüler. Oralarda bu insanları diri diri yaktılar. “Krematoryum” bu insanların yakıldıkları kazanlara verilen isim. 36'sı çocuk, 78 kişinin yandığı bir otel sanırım “krematoryum”dan farksız değil. Tek farkı yıldızlı olması mı? Bana göre bu otelde bulunan “beş yıldız”, kapitalizmin simgesidir.
C. GÜNGÖR: Sizce otelde çıkan yangının suçlusu kim?
H. CANBAŞ: Bu otelin sahibi, herkesin bildiği kişi değil de cani, gaddar bir mafya liderine ait olsaydı onu suçlu gösterebilirdik. Büyük felaketler sadece bu adamlar tarafından yapılmaz. Görevini yaparken sadece çok para kazanma hırsıyla hareket edenler tarafından da yapılır.
Peki, onlara kim yardım ediyor? Düşünmeyen, sorgulamayan, susan, korkan kişiler de suça ortak oluyor. İfadelerde otel yetkilileri, “Bilmiyordum”, “Yetkim yoktu”, “Benim görevim değildi” diyerek suçu başkasına atıyor. Köy bakkalı mı burası? Onlarca kişinin yaşadığı bir yer! Yetkisiz, liyakatsiz kişilerle olur mu? Böyle lakaytlık, böyle sorumsuzluk olur mu?
Bütün bunlar kapitalizmin bir örneği. Esasında bir suçlu aranıyorsa toplumun kendisi suçludur. Bananecilik, adam kayırmak, rüşvet, “Bir şekilde hallederiz abi” demek, denetimsizlik, öngörüsüzlük ve hırs bir araya gelince facialar kaçınılmaz oluyor.
C. GÜNGÖR: Kitabınız birkaç bölümden oluşuyor. Yazarken zorlandığınız bölümler oldu mu?
H. CANBAŞ: Her bölüm kendi içinde zorluk oluşturdu. Ama en çok duygudaşlık yaparak yazdığım bölümlerde zorlandım. Lalin Doğan için yazdığım bölüm benim için çok zor oldu. Dedesi Yusuf Yaman'ı uzun yıllar siyasetten tanıyorum. Babasını rüyamda gördüm. Dedesiyle bir hukukumuz var. Bu yüzden çok zor yazdım.
Yüksel Gültekin ailesi için başladığım sayfaları bitiremedim. O yüzden de kitaba koyamadım. Yani en zor yazdığım bölümler bunlar oldu.
C. GÜNGÖR: Kitapta doğadaki canlıların diliyle de anlatımlar var. Yangını izleyen bir ayı bu kitapta neden yer aldı?
H. CANBAŞ: Dünyadaki bütün canlılar aslında bir bütünün parçası. Kapitalizm bütün canlıları tehdit ediyor. O otel, o dağlarda yaşayan canlılara ait bir bölgeye, onlara sorulmadan inşa edildi. Onların yaşam alanlarını tahrip etti. Dolayısıyla yangının en ciddi ve en endişeli tanıkları o canlılar. Onların da bu yangından etkilendiklerini düşünüyorum.
C. GÜNGÖR: Kitabın son bölümlerinde Kartalkaya faciası ile Çorlu Tren Kazası ve İsias Otel arasında bir bağ kuruyorsunuz. Mağdurların birbirleriyle dayanışma içerisinde olmasını istiyorsunuz. Sizce Kartalkaya faciasında aileler yalnız mı bırakıldı?
H. CANBAŞ: Çok güzel bir söz vardır: “Cenaze evindeki ölü senden değilse helva tatlı gelirmiş.” Biz faciaları çok ciddiye almıyoruz. Empati yapmıyoruz. Yakınlarını kaybedenlerin neler hissettikleri konusunda bir süre sonra normalleşiyoruz. Aileler yalnız kalıyor.
Bolu olarak, belki Türkiye olarak, olayın başlangıcında olduğu kadar endişelenmiyoruz. Ve günden güne unutuyoruz. Kaçımız faciayı yaşayan ailelerin yanında olduk? Kaçımız onların eylemlerinde bulunduk?
Ben burada en azından facia yaşayan ailelerin bir platformda birleşmelerinin onları güçlü kılacağını düşünüyorum.
C. GÜNGÖR: Kitabınızda duruşma hâkimiyle de duygudaşlık yaptığınız bir bölüm var. Sizce bu duruşmada adalet yerini buldu mu?
H. CANBAŞ: Mahkemeler yasalara göre, delillere göre, raporlara göre karar verir. Adaletin yerini bulup bulmadığı konusu, sizin nerede durduğunuzla ilgilidir. Sanıklara göre ayrı, mağdurlara göre ayrı bir durumdur. Her iki tarafın, hatta toplumun da vicdanı rahatladıysa adalet yerini bulmuştur.
C. GÜNGÖR: Bu konuyla ilgili olarak söylemek istediğiniz başka şeyler var mı?
H. CANBAŞ: Kartalkaya yangınından sonra Bolu'da denetimler artırıldı. Mevcut otellerin tamamı kapatıldı. Kamu misafirhaneleri dâhil. Demek ki hepsinde eksiklik varmış. Ülke genelinde otellerin yüzde 70'i kapatıldı ve eksiklerin tamamlanması için süreler verildi. Şanssızlık, Kartalkaya'daki otele denk geldi.
Sistemi değiştirmediğimiz sürece, toplumsal duyarlılıktan uzak kaldığımız sürece, “-miş gibi” yaptığımız sürece, her şey yolundaymış gibi davrandığımız sürece, rüşvet alan ve verene sıradan insanlarmış gibi baktığımız sürece ve bu felaketi de unuttuğumuz sürece hiçbir adalet yerini bulmuş sayılmaz.
Unutmayın! Her felaket, sonraki felaketin provası olur. Öyle olmadı mı?
